Działania antysmogowe

Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego ogłosił nabory wniosków, które pozwalają pozyskać dofinansowanie na zastępowanie konwencjonalnych źródeł energii odnawialnymi, a także na inwestycje w instalacje do wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej w jednym procesie technologicznym. Do pozyskania jest łącznie ponad 44,5 mln zł.

Raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2016 r. wskazał aż 33 polskie miasta wśród 50 najbardziej zanieczyszczonych aglomeracji Unii Europejskiej. Na szczycie listy znalazły się Żywiec, Pszczyna i Rybnik. Te dane stanowią nieduże pocieszenie dla mieszkańców Pomorza Zachodniego, bo w największych miastach województwa średnie stężenie pyłów PM2,5, PM10 i benzo(a)pirenu również przekracza dopuszczalne normy. Poza tym smog lokalnie zatruwa powietrze nawet w niewielkich osadach wiejskich czy na przedmieściach. Zanieczyszczeń w powietrzu jest więcej w okresie jesienno-zimowym, czyli w sezonie grzewczym. Wynika to głównie ze zwiększonej niskiej emisji i warunków pogodowych – brak wiatrów i opadów sprzyja większej ich kumulacji. Niska emisja to pyły i szkodliwe gazy pochodzące z transportu komunikacyjnego oraz ze spalania taniego węgla lub odpadów w domowych piecach i kotłowniach. Niska emisja i smog nie są pojęciami zamiennymi – smog to widoczne dla ludzkiego oka potwierdzenie występowania niskiej emisji.

 

Smog to efekt pracy przemysłu, spalania paliw kopalnych, prac remontowych i budowlanych, ogrzewania domów starymi kotłami, a także spalania śmieci w domowych piecach. Powstaje najczęściej, gdy w powietrzu nagromadzą się zanieczyszczenia w postaci tzw. pyłów zawieszonych PM2,5 i PM10 (ich gromadzeniu się sprzyja np. bezwietrzna pogoda). Są to aerozole atmosferyczne o średnicy odpowiednio nie większej niż 2,5 μm i 10 μm. Ten drobniejszy pył – zdaniem WHO – jest najbardziej szkodliwy dla zdrowia człowieka, gdyż poprzez układ oddechowy przedostaje się do krwi. Wysokie stężenie pyłu PM2,5 powoduje wzrost liczby zgonów z powodu chorób układu oddechowego i krążenia oraz większe ryzyko nagłych przypadków wymagających hospitalizacji (nasilenie astmy, ostra reakcja układu oddechowego, osłabienie czynności płuc itp.).

 

– Roczna ocena jakości powietrza za 2016 r., przygotowana przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, wykazała przekroczenie obowiązujących norm jakości powietrza w naszym województwie. Dotyczy to głównie dwóch zanieczyszczeń: pyłu zawieszonego PM10 oraz zawartego w tym pyle benzo(a)pirenu – mówi Kinga Jacewicz, dyrektor Wydziału Wdrażania Działań Środowiskowych RPO w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Zachodniopomorskiego. Podwyższone wartości stężeń tych zanieczyszczeń zanotowano właśnie w okresie grzewczym.

Gospodarka niskoemisyjna

Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 dostarcza narzędzi pomocnych w ograniczaniu emitowanych zanieczyszczeń. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć – potrzebne jest też wsparcie ze środków krajowych dla właścicieli domów jednorodzinnych, które należą do najpoważniejszych sprawców smogu (wiele z nich jest ogrzewanych piecami węglowymi starego typu).

Gospodarka niskoemisyjna, objęta interwencją II osi priorytetowej, jest nakierowana na ograniczenie emisji CO2, czyli jednego z gazów cieplarnianych. Przy okazji realizacja działań w ramach tej osi przyczynia się do tego, że będziemy oddychać czystszym powietrzem, zawierającym mniejszą ilość niebezpiecznych pyłów i związków chemicznych, jak rakotwórczy benzo(a)piren. Od 3 lipca do 30 listopada br. trwa nabór wniosków w ramach działań 2.9 Zastępowanie konwencjonalnych źródeł energii źródłami odnawialnymi oraz 2.12 Rozwój kogeneracyjnych źródeł energii RPOWZ 2014-2020. Kto może się ubiegać o dofinansowanie, na jakich warunkach i jak powinien się do tego przygotować?

Jakie inwestycje

Działania 2.9 i 2.12 wpisują się w realizowanie założeń gospodarki niskoemisyjnej, która należy do priorytetowych obszarów RPOWZ 2014-2020. – Wdrożenie pierwszego z działań spowoduje zwiększenie udziału energii odnawialnej w ogólnym bilansie energetycznym oraz ograniczy emisję zanieczyszczeń. Warunkiem jest likwidacja dotychczasowego źródła energii opartego na konwencjonalnych źródłach energii i zastąpienie go źródłem energii odnawialnej wykorzystującym przede wszystkim biomasę, biogaz lub energię słoneczną. Działanie 2.12 wspiera inwestycje w instalacje, które w jednym procesie technologicznym będą produkowały zarówno energię elektryczną, jak i cieplną w wysokosprawnej kogeneracji. Realizacja tych przedsięwzięć również przyczyni się do zmniejszenia zużycia paliw kopalnych i tym samym do ograniczenia emisji zanieczyszczeń do powietrza – wyjaśnia Kinga Jacewicz.

 

 

W ramach obu działań jednym ze wskaźników rezultatu, z jakiego wnioskodawca ma obowiązek rozliczyć się w wyniku realizacji projektu, jest szacowany roczny spadek emisji gazów cieplarnianych (tony równoważnika CO2/rok). W związku z tym, że wskaźnik emisji[1] CO2 ze spalania węgla kamiennego dla ciepłowni podawany przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami, wynosi 94,93, a dla spalania biomasy 0 – roczny spadek emisji gazów cieplarnianych będzie w tym przypadku znaczny.

Preferencje

Wśród potencjalnych beneficjentów działania 2.9 wymienia się niemal wszystkie rodzaje podmiotów. Z tego względu nie przewidziano szczególnych preferencji – może z wyjątkiem podmiotów działających w sektorze budownictwa socjalnego lub komunalnego. Katalog beneficjentów został wskazany w Szczegółowym Opisie Osi Priorytetowych. Preferowane będą projekty, które wpisują się w przeciwdziałanie zjawisku ubóstwa energetycznego. W praktyce oznacza to, że dodatkowe punkty otrzymają projekty realizowane na obszarach strategicznej interwencji, czyli Specjalnej Strefy Włączenia, oraz projekty realizowane przez podmioty zarządzające mieszkaniami komunalnymi lub socjalnymi (sektor budownictwa socjalnego), lub realizowane w budynkach, w których znaczna część (20%) mieszkańców pobiera zasiłki socjalne, w tym zasiłki energetyczne.

 

O wsparcie w ramach działania 2.9 Zastępowanie konwencjonalnych źródeł energii źródłami odnawialnymi mogą się ubiegać:

  • przedsiębiorcy
  • jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia
  • jednostki organizacyjne jst
  • jednostki sektora finansów publicznych
  • szkoły wyższe
  • Kościoły i związki wyznaniowe
  • wspólnoty mieszkaniowe
  • spółdzielnie mieszkaniowe
  • instytucje oświatowe i opiekuńcze
  • zakłady opieki zdrowotnej
  • grupy producentów rolnych
  • organy administracji rządowej prowadzące szkoły
  • organizacje pozarządowe
  • PGL Lasy Państwowe i ich jednostki organizacyjne.

 

Preferencja oznacza dodatkowe punkty w projektach, w których wnioskodawca zaplanował instalację wykorzystującą wspomniane odnawialne źródła energii, przy czym najwyżej punktowane będą instalacje na energię pochodzącą z biogazu, energii słonecznej lub biomasy przy użyciu kotłów na biomasę o emisji pyłów nie większej niż 50 mg/m3.

– Przewidziana alokacja na realizację całego działania to 13 mln zł. Zakładam, że w ramach zaplanowanego naboru uda się rozdysponować całą alokację. Jeśli nie, to w przyszłym roku zaplanujemy kolejny konkurs – dodaje dyrektor Kinga Jacewicz.

Dwa w jednym

Jakie rozwiązania w praktyce będą wspierane w ramach działania 2.12? – Chcemy dofinansować takie instalacje, które w jednym procesie technologicznym będą produkowały zarówno energię elektryczną, jak i cieplną. Chodzi o instalacje wysokosprawnej kogeneracji o mocy do 1 MWe. Oprócz nowej instalacji możemy objąć dofinansowaniem również rozbudowę już istniejącej instalacji wysokosprawnej kogeneracji (podniesienie sprawności) lub przebudowę jednostek wytwarzających energię w wysokosprawnej kogeneracji z konwencjonalnych źródeł energii – mówi Kinga Jacewicz. W projektach zakładających nową instalację brany jest pod uwagę stopień poprawy efektywności energetycznej w stosunku do instalacji produkującej oddzielnie prąd i ciepło (wymagany jest wzrost efektywności o co najmniej 10%). Natomiast w ocenie projektu zakładającego przebudowę istniejącej instalacji oceniana jest wielkość redukcji CO2 (powinna wynosić co najmniej 30%). Budżet konkursu wynosi 31,5 mln zł.

 

O wsparcie w ramach działania 2.12 Rozwój kogeneracyjnych źródeł energii:
• przedsiębiorcy
• jednostki samorządu terytorialnego
• jednostki organizacyjne jst
• jednostki sektora finansów publicznych
organizacje pozarządowe.

 

Bądź dobrze przygotowany

Może to truizm, ale doradcy i eksperci zawsze powtarzają – wnioskodawcy w pierwszej kolejności powinni zapoznać się z regulaminem konkursu. To właśnie w tym dokumencie zawarte są wszystkie najważniejsze informacje o zasadach naboru wniosków oraz obowiązkach wnioskodawców. – Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na listę załączników, które trzeba złożyć wraz z wnioskiem o dofinansowanie. Brak załączników jest częstym powodem odrzucenia wniosków. Szczególną uwagę wnioskodawcy powinni zwrócić również na terminy, w których przyjmowane są wnioski. Istotne jest również to, aby zapisy wniosku i załączników były ze sobą spójne i nie zawierały sprzecznych informacji. To również podlega ocenie ekspertów – przypomina Kinga Jacewicz.

Prace nad dokumentacją aplikacyjną należy rozpocząć od przygotowania studium wykonalności oraz przeglądu wymaganych do złożenia wraz z wnioskiem o dofinansowanie załączników, które wydawane są przez instytucje publiczne np. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Wnioskodawcy muszą być świadomi, że na uzyskanie wymaganych zaświadczeń czeka się nawet miesiąc. Kluczowe są również dokumenty, których opracowanie zleca się podmiotom zewnętrznym, np. audyt energetyczny stanowiący podstawę przy opracowywaniu treści studium wykonalności i wniosku przy projektach termomodernizacyjnych.

Najobszerniejszym dokumentem wymaganym od projektodawców jest wspomniane studium wykonalności. Eksperci Urzędu Marszałkowskiego zalecają jak najwcześniejsze rozpoczęcie opracowywania dokumentacji aplikacyjnej. Wypełnienie samego formularza wniosku o dofinansowanie również wymaga czasu, uwagi i rzetelności. Szczegółowych informacji udziela Wydział Wdrażania Działań Środowiskowych RPO (tel.: 91 44 10 300, e-mail: sek_wwdsrpo@wzp.pl).

Jerzy Gontarz

[1] Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO₂ (WE) w roku 2014 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok 2017.