Samowystarczalna aglomeracja

Efektywna i ekologiczna – te dwa przymiotniki najlepiej opisują priorytety unijne dotyczące gospodarki wodno-ściekowej. Na przestrzeni kilkunastu lat naszej obecności w Unii Europejskiej statystyki zwodociągowania i skanalizowania systematycznie rosną. Nadrobienie powstałych przez dekady zaległości wymaga jednak dużych inwestycji zarówno w zakresie budowy, jak i modernizacji infrastruktury. Pomóc w tym mogą Fundusze Europejskie. Potencjalni beneficjenci muszą przy tym pamiętać o wymaganiach przewidzianych w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK) realizującym zobowiązania wynikające z unijnej Dyrektywy 91/271/EWG.

Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej oznaczało implementację europejskiego prawodawstwa do prawa krajowego. W przypadku gospodarki wodnej do polskiego prawa transponowano m.in. Dyrektywę Rady 91/271/EWG z 21 maja 1991 r. Dotyczy ona oczyszczania ścieków komunalnych i odgrywa zasadniczą rolę w gospodarowaniu ściekami komunalnymi oraz ochronie środowiska wodnego, w tym wód powierzchniowych, do których ścieki są odprowadzane. Określa też zasady zbierania, oczyszczania i zrzutu ścieków komunalnych oraz ścieków z niektórych sektorów przemysłowych. Jej przepisy mają ogromne znaczenie dla ochrony środowiska wodnego, zwłaszcza ochrony przed niekorzystnymi skutkami zrzutów ścieków niedostatecznie oczyszczonych, które powodują m.in. zarastanie zbiorników wodnych oraz nadmierną produkcję glonów (eutrofizacja). Z tym zjawiskiem spotykają się regularnie np. turyści wypoczywający nad Bałtykiem. Kąpiel w zielonej i wydzielającej nieprzyjemny zapach z powodu zakwitu sinic wodzie może skończyć się dolegliwościami skórnymi i żołądkowymi. W Polsce wiele rzek i jezior jest zagrożonych nadmierną eutrofizacją.

Implementacja z przeszkodami

Proces dostosowania prawa polskiego do unijnego w zakresie gospodarki wodnej nie przebiegał bezproblemowo. W 2011 r. Komisja Europejska poinformowała o niewłaściwym przystosowaniu polskiego ustawodawstwa do postanowień Dyrektywy 91/271/EWG. Służący wypełnieniu wymogów Komisji Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK) został oparty na art. 5.4 Dyrektywy, zamiast art. 5.2. To legislacyjne odstępstwo nie gwarantowało odpowiedniego wdrażania Dyrektywy, a dokładniej szerszego zastosowania podwyższonego usuwania biogenów (w aglomeracjach powyżej 10 tys. RLM). Stąd też w celu korekty i doprowadzenia do całkowitej zgodności z Traktatem akcesyjnym Polska podjęła prace naprawcze. W dalszym ciągu trwa nowelizacja ustawy Prawo wodne, rozpoczęto piątą aktualizację KPOŚK. Zmieniono również rozporządzenie ministra środowiska w sprawie sposobu wyznaczania obszaru i granic aglomeracji (rozumianej w ujęciu Prawa wodnego), a także rozporządzenie w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.

 

Słowniczek przydatnych terminów

Aglomeracja (wg Prawa wodnego) – oznacza teren, na którym zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczająco skoncentrowane, aby ścieki komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni. Sposób wyznaczania obszaru i granic aglomeracji ustala minister środowiska. Wykaz aglomeracji znajduje się w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych.

Biogeny – pierwiastki i sole mineralne potrzebne do rozwoju żywych organizmów. Do podstawowych biogenów zaliczane są związki azotu i fosforu. W ściekach miejskich zarówno nieoczyszczonych, jak i biologicznie oczyszczonych znajdują się duże ilości tych zanieczyszczeń.

Eutrofizacja – proces związany z zanieczyszczaniem wód ściekami, pestycydami i nawozami sztucznymi spłukiwanymi przez opady atmosferyczne. Nadmierne użyźnienie (zwiększenie dostępności składników mineralnych, zwłaszcza azotu i fosforu) powoduje wzrost produktywności glonów (tzw. zakwity) i wyczerpywanie zasobów tlenu, co prowadzi np. do śnięcia ryb w jeziorach.

RLM (równoważna liczba mieszkańców) – to statystyczna jednostka wielkości ładunku ścieków pochodzących z gospodarstw domowych odprowadzanych przez statystycznego mieszkańca w ciągu doby. Parametr ten używany jest do szacowania wielkości biologicznych oczyszczalni ścieków.

 

Zgodnie z wymogami prawa należy tak planować granice aglomeracji (podstawowej jednostki obszaru, na którym jest prowadzone gospodarowanie ściekami komunalnymi), by w jak największym stopniu cały produkowany przez nie ładunek ścieków był zbierany siecią kanalizacyjną i odprowadzany przez oczyszczalnię ścieków. Innymi słowy, w aglomeracjach ujętych w KPOŚK poziom obsługi zbiorczymi systemami kanalizacyjnymi powinien być bliski 100%. Warunki te dotyczą nie tylko wydajności, ale również standardów oczyszczania i wyposażenia aglomeracji. W przypadku oczyszczania ścieków w oczyszczalniach zależą one od wielkości aglomeracji.

Unijne wsparcie

Przy wchodzeniu do Unii Europejskiej Polskę czekał ogromny wysiłek inwestycyjny, by nadrobić kilkudekadowe zapóźnienie w obszarze gospodarki wodno-ściekowej. Z unijnego budżetu na ten cel zostały przeznaczone duże środki finansowe. W latach 1999-2012 łączne nakłady (w tym wsparcie z UE) na gospodarkę ściekową i ochronę wód w sektorze komunalnym wyniosły prawie 60 mld zł. Dzięki intensywnemu wykorzystaniu funduszy przedakcesyjnych i akcesyjnych poziom skanalizowania i zwodociągowania znacznie się poprawił. Zarówno w kontekście miasto-wieś, jak i regionalnym. W grupie liderów znalazło się województwo zachodniopomorskie, m.in. dzięki efektywnemu wykorzystaniu środków z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko i RPOWZ 2007-2013. W latach 2008-2013 zrealizowano szereg inwestycji, m.in. wybudowano nową oczyszczalnię ścieków oraz zmodernizowano sieci kanalizacyjne. Do sieci wodociągowej zostało przyłączonych 3700 osób, a ponad 20 tys. do kanalizacji. Znacząco, bo o niemal 60%, wzrósł odsetek ścieków komunalnych i przemysłowych oczyszczonych w całkowitej objętości wymagającej oczyszczenia. Sukcesywnie coraz więcej mieszkańców regionu ma dostęp do usług dostarczania wody, a ścieki trafiają do nowoczesnych lub zmodernizowanych oczyszczalni wykorzystujących ekologiczne technologie.

 

Długość czynnej sieci kanalizacyjnej [km], Polska i województwo zachodniopomorskie, lata 2008-2013

 

Długość czynnej sieci wodociągowej [km], Polska i województwo zachodniopomorskie, lata 2008-2013

 

W obecnej perspektywie finansowej gospodarka wodno-ściekowa znalazła się w III osi priorytetowej Ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu RPOWZ. Zaś pula środków przeznaczona na działanie 3.6 Wsparcie rozwoju systemów oczyszczania ścieków wynosi 12,31 mln euro. Trzeci nabór wniosków – zaplanowany w terminie, który w założeniu miał pozwolić na umożliwienie udziału w nim gmin oczekujących ze swoimi przedsięwzięciami na piątą aktualizację KPOŚK – potrwa do 31 lipca br. Ciągle jednak aktualizacja KPOŚK nie nastąpiła. Celem ma być zwiększenie mieszkańcom województwa dostępu do systemu oczyszczania ścieków, czyli zminimalizowanie dysproporcji w korzystaniu z infrastruktury kanalizacyjnej. Program zakłada wsparcie dwóch oczyszczalni ścieków komunalnych i wydłużenie sieci kanalizacji sanitarnej o 82,9 km. Liczba dodatkowych osób korzystających z ulepszonego oczyszczania ścieków ma wzrosnąć o 5623 RLM. Realizacja tych inwestycji – w wymiarze ekologicznym – przełoży się na poprawę jakości wód powierzchniowych i zapobieżenie odprowadzaniu zanieczyszczeń do rzek, zbiorników wodnych i gruntów.

 

 

Podstawowym warunkiem, jaki muszą spełnić wnioskodawcy, jest zaplanowanie inwestycji na obszarze wytyczonej aglomeracji. Ważna jest też jej wielkość, bo w ramach RPOWZ dofinansowanie mogą otrzymać tylko projekty realizowane na obszarze aglomeracji od 2 do 10 tys. RLM. Wielkość aglomeracji i zakres rzeczowy projektu będzie weryfikowany z KPOŚK. – Punktacja odnosi się np. do liczby osób, które będą miały możliwość przyłączenia się do nowo wybudowanej sieci, długość tej sieci czy też wielkość oczyszczalni ścieków lub zagospodarowania odpadów pościekowych. Wnioskodawcy powinni zapoznać się z kryteriami naboru, szczególnie w ocenie jakości. Zalecam bardzo wnikliwe przeczytanie regulaminu konkursu – podkreśla Kinga Jacewicz, dyrektor Wydziału Wdrażania Działań Środowiskowych RPO.

Golczewo – ekologicznie i po europejsku

Na stronie internetowej gminy Golczewo znajduje się zakładka „Pytanie do burmistrza”. Żadne z pytań zadanych przez mieszkańców nie pozostaje bez odpowiedzi, a wiele zgłaszanych problemów doczekało się rozwiązania. Tak było m.in. z kanalizacją, którą udało się usprawnić dzięki unijnemu wsparciu. – Projekt „Modernizacja oczyszczania ścieków i rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej w gminie Golczewo” był jednym z największych przedsięwzięć zrealizowanych w gminie ze środków unijnych w ramach RPOWZ 2007-2013. Wartość tego projektu to prawie 5,5 mln zł, a dofinansowanie ze środków UE wynosiło 3,5 mln zł. Ta inwestycja stwarza warunki do dalszej, systematycznej rozbudowy sieci kanalizacji, która obejmie swoim zasięgiem prawie cały obszar gminyzaznacza Andrzej Danieluk, burmistrz Golczewa.

 

Unowocześniona infrastruktura usprawnia pracę oczyszczalni, przystosowując ją do przyjęcia zwiększonej ilości ścieków
Unowocześniona infrastruktura usprawnia pracę oczyszczalni, przystosowując ją do przyjęcia zwiększonej ilości ścieków. Fot. Konrad Królikowski

 

Istniejącą oczyszczalnię ścieków gruntownie zmodernizowano – uregulowana została gospodarka osadami ściekowymi poprzez likwidację istniejących poletek na osady ściekowe oraz wykonanie pomieszczenia dla prasy taśmowej wraz z urządzeniami peryferyjnymi do odwodnienia mechanicznego osadu nadmiernego, zamontowanie zbiornika do zagęszczenia i homogenizacji osadu i wykonanie magazynu osadu odwodnionego. Unowocześniona infrastruktura usprawnia pracę oczyszczalni. Przystosowuje ją tym samym do przyjęcia zwiększonej ilości ścieków po podłączeniu do systemu kanalizacji miejscowości Samlino (wykonano 4 km sieci kanalizacyjnej) i Kłęby (równolegle zrealizowany projekt kanalizacji sanitarnej Kłęby–Golczewo) oraz ulic Stary Tartak i Kamieńskiej.

 

W dyżurce operatorów zamontowano zestaw komputerowy z aplikacją umożliwiająca monitoring poszczególnych hydroforni
W dyżurce operatorów zamontowano zestaw komputerowy z aplikacją umożliwiająca monitoring poszczególnych hydroforni. Fot. Konrad Królikowski

 

Efektem ekonomicznym modernizacji jest również zmniejszony pobór energii elektrycznej i poprawienie parametrów ścieków oczyszczonych. W dyżurce operatorów oczyszczalni ścieków zamontowano zestaw komputerowy z modemem GPRS oraz aplikacją umożliwiająca monitoring poszczególnych hydroforni. Oprogramowanie umożliwia kontrolę i podgląd takich parametrów, jak: aktualna praca pomp poziomych, głębinowych, aktualne ciśnienie w sieci wodociągowej, ilość wody w zbiornikach wyrównawczych. Montaż central alarmowych w hydroforniach zwiększył bezpieczeństwo ich pracy. Każdorazowe wejście na teren hydroforni jest odnotowane w systemie i w przypadku niewpisania kodu wejścia włącza się alarm z jednoczesnym powiadomieniem w dyspozytorni. Dzięki tej znaczącej w skali gminy inwestycji uporządkowano gospodarkę osadami ściekowymi.

– Zmodernizowane systemy funkcjonują prawidłowo i umożliwiają sprawną obsługę oczyszczalni ścieków. Wizualizacja procesów technologicznych umożliwia kontrolowanie każdego z etapów procesu technologicznego oczyszczania ścieków z pozycji dyspozytornipodkreśla Marek Maślak, kierownik Zakładu Usług Publicznych w Golczewie. Jest bezpiecznie, ekologicznie i po europejsku.

Monika Wierżyńska